Содержание статьи (9)
1. Sanitariya-Himoya Zonasi (SHZ)
Avtoservislar sanitariya tasnifiga ko’ra IV–V xavflilik toifasiga kiruvchi ishlab chiqarish ob’ektlaridir:
| Avtoservis korxonasi turi | Xavflilik sinfi | Aholi yashash joylarigacha minimal masofa |
|---|---|---|
| 10 postgacha bo’lgan servis (tunukasozlik va bo’yashsiz) | V sinf | 50 metr |
| 10 postdan ortiq yoki 2–5 postlik avtomoyka | IV sinf | 100 metr |
| Bo’yash-quritish kamerasiga ega kuzov sexi | IV sinf | 100 metr |
| Yuk avtomobillari yoki avtobus parki | III sinf | 300 metr |
Ko’p qavatli turar-joy binolarining ichida (jumladan podval va yondosh binolarda) avtoservis joylashtirish yong’in xavfsizligi qoidalari bilan qat’iyan taqiqlanadi.
2. Binoni Rejalashtirish va Hududlarga Ajratish
Ish unumdorligi va xavfsizlik uchun ustaxona binosi 4 ta mustaqil zonaga bo’linadi:
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ AVTOSERVISNI HUDUDLARGA BO'LISH │
├───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┤
│ 1. TA'MIRLASH HUDUDI (ISHCHI SEX) │ 2. EHTIYoT QISMLAR VA ASBOBLAR OMBORI│
│ • Shift balandligi: 4.2 – 4.5 m │ • Quruq va shamollatiladigan xona │
│ • 1 post maydoni: 35–45 kv.m │ • FIFO tizimli tokchalar │
│ • Kirish darvozalari: 3.2 x 3.0 m │ • Ruxsatsiz detal olishni cheklovchi│
│ • Mashinalar orasi: > 1.2 m │ nazorat eshigi │
├───────────────────────────────────┼────────────────────────────────────┤
│ 3. MIJOZLARNI QABUL QILISH XONASI │ 4. MA'MURIY VA MAISHIY BLOK │
│ • Usta-qabul qiluvchi stoli │ • Dushi bor chilangarlar kiyinish xonasi│
│ • Sexga qaragan shisha oyna │ • Dam olish xonasi va sanuzel │
│ • Wi-Fi va choy-kofe burchagi │ • Rahbar / hisobchi xonasi │
└───────────────────────────────────┴────────────────────────────────────┘3. Pol Betoni va Ko’targich Poydevoriga Talablar
3 tonnalik yo’ltanlamas ostida ko’targich ankerlarining ko’chib ketishi o’lim xavfini keltirib chiqaradi.
2 ustunli ko’targichlar (4.0 tonnagacha) uchun beton pol me’yorlari:
- Monolit plita qalinligi: Bo’shliqsiz va yoriqlarsiz kamida 150 – 200 mm.
- Beton markasi: M300 (B22.5 sinfi) dan kam bo’lmagan, bosimga chidamliligi kamida 30 MPa.
- Armaturalash: Diametri 10–12 mm po’lat armaturadan ikki qavatli to’r (150×150 mm kataklar bilan).
- Yuzaning tekisligi: Har 3 metr uzunlikda og’ish 5 mm dan oshmasligi lozim.
- Yuza qoplamasi: Motor moyi va benzinga chidamli polimer (epoksid yoki poliuretan) chang chiqarmaydigan qoplama.
4. Shamollatish va Chiqindi Gazlarni Chiqarish
Avtomobil o’t oldirilganda is gazi (CO) va azot oksidlari (NOx) bir necha soniyada xona ichiga to’ladi.
Ustaxonaning 2 tizimli shamollatish tizimi:
- Umumiy oqimli-tortuvchi shamollatish:
- Havo almashinuvi: soatiga 3–5 marta.
- Yuqori va pastki qismlardan 50/50 nisbatda havoni so’rib olish (benzin bug’i havodan og’ir bo’lib, polga cho’kadi).
- Chiqindi gazlarni to’g’ridan-to’g’ri chiqarish (shlang tizimi):
- Avtomobilning glushitel quvuriga ulanadigan issiqqa chidamli rezina nasadkalar.
- Ventilyator quvvati: yengil avtomobil posti uchun kamida 150–250 m³/soat, yuk mashinasi uchun 400 m³/soatgacha.
5. Yoritish va Elektr Ta’minoti
- Ish joyining yoritilganligi: Kapot darajasida kamida 300 – 400 Lyuks; dvigatelni aniq ta’mirlash joyida 500 Lyuksgacha.
- Yoritgichlar: Suv va chang o’tkazmaydigan IP65 himoya sinfiga ega sanoat LED lampalari.
- Ko’chma lampalar: Nam polda tok urish xavfini bartaraf etish uchun xavfsiz 12V yoki 24V kuchlanishli (yoki magnitli akkumulyatorli chiroqlar).
- Elektr quvvati: 4 postlik servis uchun tavsiya etilgan 3 fazali tarmoq (380V, 30–50 kVt), yerga ulash qarshiligi 4 Omdan kam bo’lishi kerak.
6. Yong’in Xavfsizligi
- Avtoservis yong’in xavfi yuqori bo’lgan toifadagi ob’ekt hisoblanadi.
- Yong’in o’chirish vositalari: Har 50 kv.m maydonga 1 ta hisobidan kukunli (OP-8/OP-10) va karbonat angidridli (OU-5) o’t o’chirgichlar, quruq qum qutisi.
- Payvandlash postlari: Yonmaydigan himoya ekranlari va mahalliy so’rg’ich bilan jihozlanishi shart.
- Evakuatsiya yo’llari: 100 kv.m dan katta binolarda tashqariga ochiladigan kamida 2 ta chiqish eshigi bo’lishi lozim.
7. Ekologiya va Oqova Suvlarni Tozalash
- Neft-moy ajratgichlar: Yuvish va ta’mirlash sexidan chiqqan suvlarni qumtutgich va koalessent filtrsiz shahar kanalizatsiyasiga oqizish taqiqlanadi (< 0.05 mg/l).
- Ishlatilgan moylarni yig’ish: Alohida shamollatiladigan xonadagi metall bochkalarda saqlanib, lisenziyaga ega qayta ishlash korxonalariga topshirilishi kerak.
- Ishlatilgan filtrlar va moyli lattalar: Qopqog’i zich yopiladigan maxsus metall qutilarda saqlanadi.